لا إله إلا الله جي معنيٰ ۽ ان جا شرط
سوال: هڪ وڏو سوال، ڪاش اهو قسط جي شروع ۾ هجي ها، جنهن جو پڇندڙ چوي ٿو: “لا إله إلا الله” جو مفهوم ڇا آهي؟ ان جا شرط ڪهڙا آهن؟ ۽ ان جي معنيٰ ڇا آهي؟ هن سوال جو پڇندڙ لبيا مان محمد مفتاح بشير آهي.
جواب: “لا إله إلا الله” قرآن ڪريم کان پوءِ سڀ کان وڌيڪ افضل ڪلام آهي. هي الله تعاليٰ کي سڀ کان وڌيڪ محبوب ۽ افضل ڪلام آهي، ۽ هي اخلاص جو ڪلمو آهي. هي اها پهرين شيءِ آهي جنهن جي طرف رسولن (عليهم الصلاة والسلام) دعوت ڏني، ۽ پهرين شيءِ جنهن جي طرف نبي ڪريم ﷺ جن دعوت ڏني، جڏهن پاڻ سڳورن پنهنجي قوم کي فرمايو: “لا إله إلا الله چئو، فلاح پائيندؤ.” هي اخلاص جو ڪلمو ۽ توحيد جو ڪلمو آهي.
ان جي معنيٰ آهي: الله کان سواءِ ڪو به سچو معبود ناهي. هي ان جي معنيٰ آهي جيئن الله تعاليٰ فرمايو:
فهي ڪلمو نفي (انڪار) ۽ اثبات (اقرار) تي ٻڌل آهي؛ (لا إله) نفي آهي ۽ (إلا الله) اثبات آهي. (لا إله) سڀني ناحق معبودن ۽ معبودن جي نفي ڪري ٿو، ۽ (إلا الله) اڪيلي الله تعاليٰ لاءِ سچي عبادت کي ثابت ڪري ٿو. تنهن ڪري هي دين جي اصل ۽ شريعت جو بنياد آهي.
تمام مڪلف (شريعت جي احڪامن جا پابند) جنهن ۽ انسانن، مردن توڙي عورتن تي واجب آهي ته اهي ان جي معنيٰ تي ايمان، ان جي عقيدي، ۽ اڪيلي الله جي خالص عبادت سان گڏ هي ڪلمو پڙهن.
ان جا اٺ شرط آهن، جن کي ڪن عالمن ٻن شعرن ۾ گڏ ڪيو آهي، ۽ چيو اٿن:
جنهن کي اهي ڳالهيون معلوم آهن ته الحمد لله، ٻي صورت ۾ صرف ان جي معنيٰ ئي ڪافي آهي، توڙي جو ڪو اهي شرط (لفظي طور) نہ به ڄاڻندو هجي. جڏهن هن ان جي معنيٰ تي عمل ڪيو، الله جي سچي عبادت ڪئي، ان لاءِ عبادت کي خالص ڪيو، ان کان سواءِ ٻين جي عبادت کي ڇڏي ڏنو، ۽ الله جي دين تي قائم رهيو، ته اهو ڪافي آهي توڙي جو هو شرطن کي (تفصيل سان) نہ ڄاڻي. انهن شرطن جي معنيٰ واضح آهي:
- (علم): يعني تون ان جي معنيٰ ڄاڻين ته الله کان سواءِ ڪو به سچو معبود ناهي.
- (يقين): ۽ تون ان تي يقين رکندڙ هجين، ان ۾ ڪو شڪ نہ هجي، بلڪ ڪامل يقين هجي ته الله کان سواءِ ڪو سچو معبود ناهي.
- (اخلاص): عبادت کي اڪيلي الله لاءِ خالص ڪرڻ ضروري آهي؛ تنهنجي نماز، تنهنجو روزو، تنهنجا صدقا، سڀ اڪيلي الله لاءِ هجن.
- (محبت سان گڏ): محبت جو الله لاءِ هجڻ ضروري آهي، تون الله سان سچي محبت ڪرين ۽ ان جي رسول ﷺ سان محبت ڪرين. الله تعاليٰ سان محبت هجڻ لازمي آهي.
- (سچائي): ائين ئي سچائي به ضروري آهي، تون ان ۾ سچو هجين. منافقن جي برعڪس جيڪي ڪوڙ ڳالهائين ٿا، تون ان کي سچي دل سان چوين ته الله کان سواءِ ڪو سچو معبود ناهي.
- (فرمانبرداري/انقياد): تون ان جي دلائل جي فرمانبرداري ڪرين، جيڪي اڪيلي الله جي خالص عبادت ڪرڻ، ان کان سواءِ ٻين جي عبادت کي ڇڏڻ، ۽ الله تعاليٰ جي طرفان فرض ڪيل احڪامن (امرن) تي عمل ڪرڻ ۽ ممنوعات (نهين) کي محبت ۽ فرمانبرداري سان ڏڻ تي ٻڌل آهن.
- (قبوليت): شريعت جيڪي ڪجهه کڻي آئي آهي ان کي تون قبول ڪرين، ان کي رد نہ ڪرين. ان ڪلمي جنهن عبادت، توحيد ۽ اخلاص جي رهنمائي ڪئي آهي، ان کي قبول ڪرين ۽ رد نہ ڪرين.
۽ الله کان سواءِ جن جي عبادت ڪئي وڃي ٿي تنهن جو انڪار (ڪفر) ڪرڻ لازمي آهي، جيئن الله تعاليٰ فرمايو:
ان جي معنيٰ اها آهي ته تون ان کان بيزار ٿين… ان کان بيزاري اختيار ڪرين، ان جي باطل هجڻ جو عقيدو رکين، ۽ ايمان رکين ته الله ئي سچو معبود آهي ۽ الله کان سواءِ ماڻهو جن جي به عبادت ڪن ٿا، اهو باطل آهي؛ پوءِ تون ان جو انڪار ڪرين ۽ ان کان بيزار ٿين. اهائي انهن اٺن شرطن جي معنيٰ آهي:
اصل مضمون: Arabic Website